ნიუ-დელი: ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი ოთხშაბათს ისრაელს ეწვევა, რაც მიზნად ისახავს კავშირების გაღრმავებას საკვანძო სავაჭრო და თავდაცვის პარტნიორთან, პარალელურად კი მისი მთავრობის უფრო ფართო დიპლომატიური ინტერესების დაბალანსებას ახლო აღმოსავლეთში. 

ნიუ-დელი სტაბილურად აფართოებს თანამშრომლობას ისრაელთან თავდაცვის, სოფლის მეურნეობის, ტექნოლოგიებისა და კიბერუსაფრთხოების სექტორებში. 

ინდოეთის ერთ-ერთი უმსხვილესი კონგლომერატი, Adani Group, მართავს ხაიფას ხმელთაშუა ზღვის პორტს, ხოლო ისრაელის სამხედრო დრონების ტექნოლოგიამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა 2025 წლის მაისში ინდოეთსა და პაკისტანს შორის მომხდარი შეტაკების დროს. 

ამავდროულად, ინდოეთი ინარჩუნებს მტკიცე ურთიერთობებს ყურის ქვეყნებთან და თეირანთან, მათ შორის ირანის ჩაბაჰარის პორტის განვითარების კუთხით — ეს არის სავაჭრო კარიბჭე ავღანეთისკენ, სადაც ნიუ-დელიმ ურთიერთობა დაამყარა თალიბანის ხელისუფლებასთან. გთავაზობთ ინდოეთ-ისრაელის კავშირების უფრო დეტალურ მიმოხილვას.

 - ვაჭრობა – 

2023 წლის სექტემბერში ნიუ-დელიში წარმოდგენილი იქნა გრანდიოზული გეგმები ინდოეთი-ახლო აღმოსავლეთი-ევროპის ეკონომიკური დერეფნის შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავს რკინიგზის, პორტების, ელექტროენერგიის, მონაცემთა ქსელებისა და მილსადენების დაკავშირებას, მათ შორის საუდის არაბეთისა და ისრაელის გავლით. 

ეს გეგმები შეაფერხა ჰამასის 7 ოქტომბრის სისხლიანმა თავდასხმამ ისრაელზე, რასაც ისრაელმა ღაზის სექტორში დამანგრეველი ომით უპასუხა.

 ვაჭრობა კვლავ ცენტრალურ ადგილს იკავებს ისრაელთან დიპლომატიურ ურთიერთობებში, რაც უზრუნველყოფს წვდომას მისი მოწინავე ტექნოლოგიური სექტორის პროდუქტებზე, ხოლო ინდოეთი სთავაზობს უზარმაზარ სამომხმარებლო ბაზარს. 

ძირითადი სექტორები მოიცავს სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიებს, სასურსათო უსაფრთხოებას, წყლის რესურსების მართვას, ალმასებს, რძის პროდუქტებს, თევზჭერასა და წარმოებას. 

ინდოეთის მონაცემებით, ორმხრივმა ვაჭრობამ 2024-25 წლებში 3,75 მილიარდ დოლარს მიაღწია, თუმცა იგულისხმება, რომ ეს მაჩვენებელი არ მოიცავს იარაღის გაყიდვებს. 

ათასობით ინდოელი მუშაობს ისრაელში, მათ შორის ისინი, ვინც ჩავიდნენ იმ პალესტინელი მშენებლების სამუშაო ადგილების შესავსებად, რომლებსაც 2023 წელს 7 ოქტომბრის თავდასხმისა და ომის დაწყების შემდეგ ქვეყანაში შესვლა აეკრძალათ.

თავდაცვა 

 ისრაელი ინდოეთის იარაღის ერთ-ერთი უმსხვილესი მიმწოდებელია, რაც სათავეს იღებს 1962 წლის ჩინეთთან ომის დროს გაწეული სამხედრო მხარდაჭერიდან და შემდგომი კონფლიქტებიდან პაკისტანთან 1971 და 1999 წლებში. 

2020-24 წლებში ისრაელმა უზრუნველყო ინდოეთის სამხედრო ტექნიკის 13 პროცენტი, რითაც იგი ნიუ-დელის სიდიდით მესამე მიმწოდებელი გახდა რუსეთისა და საფრანგეთის შემდეგ, სტოკჰოლმის მშვიდობის კვლევის საერთაშორისო ინსტიტუტის (SIPRI) მონაცემებით. 

ინდოეთმა და ისრაელმა წამოიწყეს მრავალმილიარდიანი ერთობლივი საწარმოები დრონების, სარაკეტო სისტემების, რადარების, კიბერუსაფრთხოების ტექნოლოგიების, საზღვაო ხომალდებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის საწარმოებლად. 

- დიპლომატია - 

ორ ქვეყანას შორის სრული დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წელს დამყარდა. კავშირები გაღრმავდა მას შემდეგ, რაც 2014 წელს ხელისუფლებაში ინდუისტი ნაციონალისტი ლიდერი მოდი მოვიდა. 

მოდი ისრაელს 2017 წელს ეწვია, ხოლო პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ ინდოეთში მომდევნო წელს გაემგზავრა. 

ორივე მემარჯვენე ლიდერმა ერთმანეთს „მეგობარი“ უწოდა. 

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა მიიწვია ინდოეთი, გამხდარიყო „მშვიდობის საბჭოს“ წევრი, რომელიც მან ისრაელსა და ღაზაში ჰამასს შორის ორწლიანი ომის შესაჩერებლად ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მოლაპარაკებების ხელშეწყობის შემდეგ ჩამოაყალიბა. 

ნიუ-დელიმ ამ თვეში საბჭოს ინაუგურაციაზე წარმომადგენელი გაგზავნა, თუმცა განაცხადა, რომ მისი დასწრება მხოლოდ „დამკვირვებლის“ სტატუსით შემოიფარგლებოდა. 

ინდოეთმა იანვარში უმასპინძლა არაბული ქვეყნების ლიგის საგარეო საქმეთა მინისტრებს, რომლებმაც მკაცრად გააკრიტიკეს ომი ღაზაში. მოდიმ მათ განუცხადა, რომ სთავაზობს „პალესტინელი ხალხისადმი მუდმივ მხარდაჭერას“ და „მიესალმება მიმდინარე სამშვიდობო ძალისხმევას“. გასულ წელს ომანთან გაფორმებული თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება ასახავს ინდოეთის სწრაფვას ახლო აღმოსავლეთის ბაზარზე უფრო ფართო წვდომისკენ. 

- უძველესი ფესვები - 

ებრაული კავშირები ინდოეთთან ათასწლეულებს ითვლის, ხოლო ინდოეთის არაბეთის ზღვის პორტი კოჩი — უძველესი ბერძნულ-რომაული სავაჭრო ქსელის საკვანძო პუნქტი — საუკუნეების განმავლობაში ებრაული თემის სამშობლო იყო. 

„ქვეყნებს შორის ცივილიზაციური ურთიერთობები ორ ათასწლეულზე მეტს ითვლის“, — აცხადებს ინდოეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო. პარადესის სინაგოგა კოჩიში, რომელიც ინდოეთის უძველესი სინაგოგაა, 1568 წელს აშენდა, თუმცა დღეს ქალაქში თითქმის აღარ დარჩნენ ებრაელები.

ბევრი ისრაელში 1948 წლის შემდეგ გადასახლდა და ნიუ-დელის მონაცემებით, დღეს ისრაელში ინდური წარმოშობის 100 000-ზე მეტი ებრაელი ცხოვრობს. ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ შტატ მანიპურში, ბნეი მენაშეს თემის ათასობით წარმომადგენელი აცხადებს, რომ ისრაელის ერთ-ერთი „დაკარგული ტომის“ შთამომავალია. თემის ზოგიერთი წევრი ისრაელში გადავიდა, ისრაელის მთავრობამ კი განაცხადა, რომ მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში კიდევ ათასობით ადამიანის ჩასასახლებლად ემზადება.